Żylina – miasto u zbiegu trzech rzek

Tam, gdzie Rajcianka i Kysuca wpadają do Wagu, tam jest Żylina. Dynamiczny rozwój tego jednego z największych miast na Słowacji jest zasługą rozwoju przemysłu samochodowego. Od niedawna jest to także siedziba diecezji oraz miejsce, w którym otworzono nowy uniwersytet. Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą jeszcze sprzed naszej ery, ale za to już w IX wieku istniała tutaj osada, w której był wybudowany kościół w stylu romańskim. Prawami miejskimi Żylina cieszy się dopiero od 1321 roku, gdy została wolnym miastem królewskim. Miasto zmieniało właścicieli, co doprowadziło do utraty przywilejów miejskich. Prawa miejskie przywrócił dopiero cesarz Maksymilian. W prowadzonej tutaj żylińskiej księdze miejskiej znajdują się pierwsze zapisy z języka słowackiego (ok. 1451 roku). Rozwój w XVII wieku zapewniali głównie jezuici, którzy stworzyli tutaj dwie szkoły. W XIX wieku budowa kolei przyspiesza rozwój przemysłu. Po I wojnie światowej powstało tu pierwsze ministerstwo do spraw Słowacji – formalny organ władzy. W 1938 roku to właśnie w Żylinie ogłoszono autonomię Słowacji, która w czasie II wojny światowej była uzależniona od władzy III Rzeszy. Rynek Mariański ze Starym Ratuszem oraz przylegającymi do niego kamienicami oraz klasztorem kapucynów i kościołem Nawrócenia św. Pawła zostały wpisane na listę zabytków.

Nitra nad rzeką Nitrą

Nitra jest czwartym miastem Słowacji pod względem ilości mieszkańców. We wrześniu odbywają się tutaj przeglądy teatralne, znane jako Tetralna Nitra, wiosną się odbywa Nitrzańska Wiosna Muzyczna, także w Nitrze odbywają się dożynki słowackie. Pierwsze wzmianki o mieście pojawiają ok. VII wieku. Było tutaj Księstwo Nitrzańskie, w którym na początku IX wieku wybudowano pierwszy kościół. W katedrze św. Emerama znajdują się relikwie św. Cyryla, ale także dwóch polskich świętych. Miasto ma własne lotnisko, klub hokejowy i piłkarski, jest też uznawane za jedno z najstarszych miast na Słowacji. Katedra jest zaskakującym miejscem, w którym są połączone trzy różne kościoły, z których najstarszy pochodzi z XI wieku, a najmłodszy – Kościół Dolny – w XVII wieku. Obecnie trwa odrestaurowywanie katedry, która ma być ponownie otwarta na rocznicę (1150 rocznicę) przybycia świętych Cyryla i Metodego na Morawy. Zamek Nitrzański składa się z kilku budynków, w jego skład należy także wliczać Katedrę św. Emerama oraz –obecnie – siedzibę biskupią. Pałac Biskupi był wykończony dopiero w XVIII wieku. Turyści mogą zwiedzać zamek oraz katedrę, a do samego Zamku najkrótsza trasa prowadzi od Żupnego Domu. W nitrze warto także wstąpić do Ogrodu Botanicznego oraz zapoznać się z najnowszymi eksponatami w Galerii Nitrzańskiej.

Trnawa – siedziba prymasów Węgier

Trnawa, miasto znajdujące się 45 kilometrów od Bratysławy, nie zapisało się w historii Słowacji zbyt wieloma wydarzeniami. To tutaj zmarł Ludwik Węgierski, który w XIV wieku był także królem polskim, od 1543 do 1820 roku tutaj właśnie była siedziba prymasów węgierskich, ponieważ Słowacja była częścią Austro-Węgier. Obecnie Trnawa jest znanym ośrodkiem produkcji samochodów osobowych marki Peugeot i Citroen. Jednak także Trnawa posiada pozostałości w postaci zabytków. Z racji tego, że przebywali tutaj prymasi, powstała archikatedra – bazylika św. Mikołaja, w której nabożeństwa były odprawiane przez prymasów właśnie. Z kolei katedra Jana Chrzciciela została wybudowana w XVII wieku jako kościół uniwersytecki. Katedra stała się częścią uniwersytetu, ponieważ w tym samym mniej więcej czasie oddano do użytku także miejscowy uniwersytet. Budowę kościoła zakończono w 1637 roku, jednak aż do 1700 roku trwały prace wykończeniowe. Największą ozdobą świątyni jest drewniany ołtarz, jeden z największych drewnianych ołtarzy w Europie. Być może to spowodowało, że w 2003 roku katedrę odwiedził ówczesny papież Jan Paweł II. Trnawa nosi przydomek Rzymu Słowacji. Jest to także pierwsze miasto słowackie, które uzyskało uprawnienia wolnego miasta królewskiego. Tutaj także mieści się siedziba arcybiskupa od 1978 roku.

Bańska Bystrzyca – miasto partnerskie Radomia

Bańska Bystrzyca dzieli się na 18 dzielnic, w odległości 18 kilometrów od niej znajduje się lotnisko. Mieszka tutaj około 80 tysięcy mieszkańców. Pierwsze wzmianki o okolicach Bańskiej Bystrzycy pochodzą z XX wieku p.n.e. Rozwój okolicy w tak odległych czasach był możliwy ze względu na bogactwa naturalne – były tu złoża srebra, złota, miedzi i rudy żelaza. Miasto zdobyło prawa miejskie jako 13 miasto na Słowacji – miało to miejsce w XIII wieku. W XIX wieku rozwinął się tutaj także przemysł drzewny, powstała nowoczesna cukrownia oraz pierwsza kasa rozliczeniowa. Z kolei w 1944 roku wybuchło tutaj Słowackie Powstanie Narodowe. Aby upamiętnić ten czyn powstał pomnik – muzeum, upamiętniający Powstanie. Działa tutaj skocznia narciarska i stadion, jest także klub piłkarski i hokejowy. Ważne miejsca w Bańskiej Bystrzycy to między innymi: Dom Macieja – dawny pałac, w którym obecnie znajduje się muzeum, Stary Ratusz i barbakan, w którym umieszczone są trzy baszty, stanowiące pozostałość murów obronnych miasta. Wspomniane muzeum Powstania Słowackiego część ekspozycji ma pod gołym niebem. Oczywiście jak w większości miast z długą historią warto obejrzeć rynek z wieżą zegarową oraz kilka kościołów, których historia sięga nawet XIII czy XIV wieku, jak to ma miejsce w przypadku kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Trenczyn i Kraj Trenczyński

Trenczyn, leżący nad rzeką Wag, znajduje się niedaleko granicy zachodniej. Ślady pierwszych osadników w Trenczynie były w IV wieku p.n.e., natomiast w X wieku miasto zostaje przyłączone do państwa węgierskiego. Prawa miejskie zdobywa na początku XV wieku. Miasto posiada swoje własne lotnisko oraz dużą stację kolejową, dzięki której w XIX wieku miasto przeżywało rozkwit i dzięki czemu rozwinął się tutaj także przemysł. W mieście działa klub hokejowy, piłkarski i piłki siatkowej. Dwa najbardziej znane zabytki Trenczyna to synagoga oraz zamek, który wybudowano już w XI wieku, a pod koniec XVIII wieku zamek spłonął. Po odbudowaniu jest w nim muzeum. Właścicielką Zamku w Trenczynie była Elżbieta Batory, znana jako wampirzyca z Siedmiogrodu albo krwawą hrabiną z Czachtic, w których dokonywała swoich makabrycznych działań. Czachtice i Trenczyn nie dzieli zbyt wielka odległość, dlatego czasami bywają mylone w kontekście krwawej hrabiny, która przyczyniła się pośrednio do powstania legendy o hrabim Draculi. Drugim charakterystycznym obiektem w Trenczynie jest synagoga, wybudowana w 1912 roku na miejscu poprzedniej synagogi, zniszczona w czasie działań wojennych, a następnie odbudowana. Obecnie jest to miejsce modlitw lokalnej wspólnoty żydowskiej oraz sala wystawowa. Od 13 lat działa tutaj także uniwersytet, któremu nadano imię polityka słowackiego Alexandra Dubczeka.

Koszyce – zabytki i przemysł

Drugie co do wielkości miasto Słowacji, Koszyce, są od stolicy o połowę mniejsze, a geograficznie leżą w niemal jednakowej odległości od Ukrainy i Polski – do granicy jest około 80 km, za to najbliżej z Koszyc jest do granicy z Węgrami – jedynie 20 kilometrów. Miasto rozwinęło się dzięki hucie żelaza. Znajduje się nad rzeką Hornad w Górach Tokajsko-Slańskich. Koszyce dzielą się na 4 powiaty, które z kolei dzielą się na 22 dzielnice. To właśnie tutaj swoją siedzibę ma Słowacki Trybunał Konstytucyjny, a poza granicami miasta znajduje się lotnisko międzynarodowe, przerobione z dawnego lotniska wojskowego. Prawa miejskie Koszyce mają od 1249 roku, a w polskiej historii znane jest z przywileju koszyckiego, który nadał szlachcie król Ludwik Węgierski w XIV wieku. I wojna światowa nie spowodowała tutaj żadnych zniszczeń, natomiast po II wojnie światowej rozpoczęło się uprzemysłowienie miasta. W Koszycach urodziła się tenisistka Martina Hingis oraz polityk Imre Nemeth. Najważniejsze zabytki miasta to dzwonnica, zwana Urbanovą, kościół pod wezwaniem św. Elżbiety z kryptą Rakoczego – największy kościół na Słowacji, budowany przez prawie 130 lat, jak również więzienie miejskie, w którym jest obecnie muzeum. Na rynku znajduje się także Teatr Państwowy, a z najważniejszych zabytków XX wieku – synagoga.

Universitas Istropolitana – słowacki uniwersytet

Universitas Istropolitana to najstarszy uniwersytet, założony na ziemiach Słowacji. Powstał w XV wieku, trochę przy okazji, ponieważ miała powstać jedna z kilku wyższych szkół – wówczas na Węgrzech. Zajęcia były tu prowadzone w latach 1469 – 1488, a ostatecznie go zamknięto w 1491 roku kiedy to zmarł główny fundator i sponsor jego działalności. Obecnie budynki Uniwersytetu wpisane są na listę dziedzictwa narodowego Słowacji, mieści się tu także Wydział Teatralny uczelni artystycznej – Wyższej Szkoły Sztuk Scenicznych. Inną niezmiernie ważną uczelnią w Bratysławie jest Uniwersytet Komeńskiego, założony w 1919 roku, który łączy w sobie naukę na wydziale lekarskim, teologicznych i kilkunastu innych, bardziej klasycznych wydziałach. Wydziały teologii – rzymskokatolickiej i ewangelickiej – do 1990 roku funkcjonowały jako oddzielne akademie. Na terenie miasta działa jeszcze kilka uczelni, wśród których warto wymienić Akademię Korpusu Policyjnego, Słowacki Uniwersytet Medyczny czy z grona szkół publicznych Słowacki Uniwersytet Techniczny. Uniwersytet Medyczny powstał w latach 50. jako akademia medyczna, a jako uniwersytet funkcjonuje od 2002 roku. Z kolei Uniwersytet Techniczny jest najstarszą uczelnią techniczną na Słowacji, założoną przed II wojną światową w Koszycach, a potem przeniesioną do Bratysławy.

Malownicze zabytki Słowacji

Słowacja może się poszczycić niezwykłymi zabytkami, związanymi z ważnymi historycznie wydarzeniami. Zamek Devin, którego ruiny stanowią granicę Bratysławy, a jednocześnie granicę państwa, zostały udostępnione zwiedzającym dopiero w latach 60., a potem w latach 80 zamknięto je z obawy przed próbami ucieczek z kraju. Na dziedzińcu zamku znajduje się wyjątkowo głęboka studnia, której głębokość przekraczającą 55 metrów można podziwiać jedynie latem, ponieważ na sezon zimowy jest zakrywana. Tutaj się kończy znana trasa, zwana Szlakiem Bohaterów Narodowego Powstania Słowackiego. Najwyższy punkt tego szlaku biegnie niedaleko szczytu Chopok. Najważniejszym miejscem Starego Miasta w Bratysławie jest Hlavne namestie, czyli rynek, na którym można zobaczyć fontannę Rollanda, zwaną także fontanną Maksymiliana. Wiąże się ją zarówno z fundatorem cesarzem Maksymilianem, jak i rycerzem Rollandem, znanym z legendy. W czasach Czechosłowacji do 1989 roku Hlavne namestie było znane jako Namestie 4 aprila, czyli Rynek 4 kwietnia, na pamiątkę daty zajęcia przez ZSRR Bratysławy. Wcześniej nazwa rynku zmieniała się w zależności od sytuacji. Warty obejrzenia jest Pałac Prezydencki, w którym mieścił się między innymi Dom Młodzieży, ale także ciekawymi obiektem, nie tylko do zwiedzenia, jest uniwersytet w Bratysławie, zwany Universitas Istropolitana.

Zabytki i ciekawostki z Bratysławy

Bratysława jest stolicą Słowacji, nie liczy zbyt wielu mieszkańców (mieszka tutaj około 500 tysięcy ludzi), nie ma tutaj żadnej linii metra, a jako stolica graniczy z Austrią oraz z Węgrami, co powoduje, że do Wiednia jest stąd mniej niż 200 km, a do Budapesztu – 60 km. Miasto jest usytuowane nad Dunajem, na dwóch jego brzegach. Miasto dzieli się na 5 okręgów, które z kolei dzielą się na 17 mniejszych jednostek, zwanych dzielnicami. Jako miasto położone na przecięciu szlaku bursztynowego i dunajskiego, prowadzącego nad Morze Czarne, Bratysława była ważnym ośrodkiem handlowym. Do miasta prowadziły cztery bramy, z których do czasów współczesnych przetrwała jedynie Brama Michalska, prowadząca do miasta od północy, a obecnie – prowadząca na Stare Miasto. Jednym z najważniejszych i najstarszych zabytków jest Zamek bratysławski, wzniesiony na wzgórzu nad rzeką. Pierwszy zamek na tym miejscu wzniesiono z kamienia już w X wieku, a obecny swój kształt zamek zawdzięcza przebudowom z wieku XVI i XVII. W XVIII wieku zamek oddano na rzecz kościoła, który stworzył w tym miejscu szkołę katolicką, ale już w XIX wieku były tutaj koszary. Zamek odbudowano dopiero w latach 50. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Historyczne. Równie ciekawe są ruiny średniowiecznego zamku Devin, za którego ruinami przebiega granica z Austrią.

Republika Słowacka w Europie

Republika Słowacka, albo po prostu Słowacja, nie gości na mapach Europy od dawna. Przez wiele lat Słowacja była częścią Czechosłowacji i była traktowana jak część tego państwa, mimo że miała własny język i swoją stolicę. Jako niepodległa republika pojawiła się w 1993 roku, ze stolicą w Bratysławie. Obecnie liczy prawie 5,5 miliona mieszkańców, z czego ponad 80 % to Słowacy, kolejną w kolejności grupę mieszkańców stanowią Węgrzy. Od 2004 roku Słowacja należy do NATO oraz Unii Europejskiej, od 2009 roku walutą słowacką jest euro. Jako kraj Słowacja jest podzielona na 8 krajów, które swoje nazwy wzięły od miast, w których znajdują się ich stolice. Miastami tymi są: Trenczyn, Trnawa, Bratysława, Ńitra, Żylina, Preszów, Bańska Bystrzyca oraz Koszyce. Stolica kraju jest jedną z nielicznych stolic europejskich, w których nie ma żadnej linii metra. Razem z Węgrami, Polską i Czechami, Słowacja należy do Grupy Wyszehradzkiej. Jedną z najbardziej znanych słowackich postaci jest Juraj Janosik, znany zbójnik czy Andy Warhol. Ze względu na położenie geograficzne (większość kraju znajduje się w Tatrach Wysokich) Słowacja postawiła na turystykę górską, sporty narciarskie, a od kilku lat powstają także termy i ośrodki udostępniające możliwość kąpieli w ciepłych źródłach. Wielką popularnością cieszą się także słowackie jaskinie.